Türkiye'nin 2. Yüzyılında Yüksek Teknoloji için Eylem Çağrısı Raporu

Türkiye’nin 2. Yüzyılında Yüksek Teknoloji için Eylem Çağrısı | Nisan 2023 10 Küresel değer zincirinde söz sahibi konumda olabilmesini sağlayacak birçok fırsata sahip olan Türkiye’nin yüksek teknoloji atılımını gerçekleştirememesinin nedenlerini 4 ana başlıkta toplamak mümkün Stratejilerin etkili ve bütüncül bir başarıyı tesis etmesi için ‘üst seviyede sahipliğe’ ve ‘koordineli bir yaklaşımla’ hareket etmeye ihtiyaç vardır. 1. KOBİ'ler dijital dönüşümlerini tamamlamakta geri kalıyor. Dünya Bankası verilerine göre Türkiye'de katma değerin %53'ünü, istihdamın ise %74'ünü sağlayan mikro, küçük ve orta ölçekli şirketler dijital dönüşümü tamamlamakta büyük şirketlere ve OECD ülkelerine kıyasla geri kalmıştır. OECD ülkeleri içerisinde dijital dönüşümün temel seviyelerinden birisi olan web sitesi sahipliğine bakılırsa, Türkiye’de büyük ölçekli şirketler %91 oranıyla OECD ortalamasının üzerindeyken, orta ölçekli şirketler %68, küçük ölçekli şirketler ise %45 ile OECD sıralamasında sonlarda geliyor. ERP ve CRM gibi kurumsal kaynak uygulamalarına bakıldığında ise bu oranlar daha da düşüyor. Türkiye büyük işletmeler ve KOBİ’ler arası dijital uçurum bulunan nadir ülkelerden birisi. Temel sebepler arasında, KOBİ’lerin kullanacakları çözümler ve kullanım alanlarıyla ilgili bilgi eksikliği ve finansal destek ihtiyacı bulunuyor. 3. Dijital girişimlerdeki potansiyele ulaşmak ve küresel pazarda rekabet gücünü artırmak için fon ve ekosistem desteği yetersiz kalıyor. Türkiye'de dijital girişimleri desteklemek için birçok farklı fon mekanizması bulunuyor. Bu fonların parçalı yapısı, dijital girişimleri ölçeklendirecek büyüklüklere ulaşamaması ve farklı seviyelerdeki girişimlere odaklanmaması (tohum, Seri A, Seri B gibi) dijital girişimlerin uluslararası fonların dikkatini çekecek değerlemelere ulaşamamasına neden oluyor. Bunun yanısıra, ihtiyaç duyulan ekosistem desteğinin yeterince sağlanamaması da bir diğer önemli neden olarak görülüyor. World Intellectual Property Organization’ın Global Innovation Index (GII) çalışmasına göre Türkiye, inovasyon kültürünü artıracak ekosistemi kurmakta 75. sırada yer alıyor. Startups Watch'un 2022 yılsonu raporuna göre, Türkiye startupları 2022 yılında aldıkları toplam 1.6 milyar dolar fon ile Avrupa'da 10. sırada yer alırken, Orta Doğu ve Kuzey Afrika'da İsrail ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin arkasında kalarak 3. sırada yer almıştır. 4. Dijital dönüşüm ve teknoloji atılımının ihtiyaç duyduğu yetkinliğe sahip iş gücü ve inovasyon kültürü istenen ölçüde geliştirilemiyor. Türkiye'de özellikle yüksek teknoloji alanında varolan iş gücü açığı, tüm sektör liderleri tarafından belirtilen en kritik problemlerden birisidir. İnternet penetrasyonu ve akıllı telefon kullanımı gibi alanlarda gösterilen hızlı gelişme, dijital yetkinliğe ve nitelikli iş gücüne dönüştürülememiştir. Türkiye’de iş gücünün %6.2’si bilgi ve iletişim teknolojileri görevi yoğun mesleklerde çalışıyor; bu oran ile Türkiye OECD sıralamasında sonuncu. Yeni mezunların %81'i mühendislik, üretim ve inşaat alanından olurken, %6'sı bilgi ve iletişim teknolojileri bölümlerinden oluyor. 2. Yüksek teknolojinin iş ve kullanım modellerinin oluşması yatırım ve altyapı gerektiriyor, beklenen hızda katma değere dönüştürülemiyor. Büyük ölçekli şirketler ERP ve CRM gibi kurumsal kaynak uygulamalarını kullanmakta iyi bir noktada olsalar da, büyük veri, yapay zeka, nesnelerin interneti, bulut çözümleri ve 3D baskı gibi daha yeni teknoloji uygulamalarının kullanımında OECD ortalamasının gerisinde. Bu teknolojileri kullanacakları iş modelleri ve kullanım örneklerindeki eksiklikler nedeniyle ölçeklenememek ve dolayısıyla yüksek maliyetler, yaygınlaşmanın gerçekleşememesine neden oluyor. Yüksek teknolojiyi destekleyecek 5G ve fiber altyapısının hazır olmaması ve veri paylaşımına ilişkin AB mevzuatıyla uyumsuz kalmış sınırlamalar büyük ölçekli şirketlerin adım atması önündeki diğer önemli engelleri oluşturuyor.