Türkiye'nin 2. Yüzyılında Yüksek Teknoloji için Eylem Çağrısı Raporu

Türkiye’nin 2. Yüzyılında Yüksek Teknoloji için Eylem Çağrısı | Nisan 2023 68 Doğal Afet ve Kriz Yönetimi Teknolojinin Kullanımı Dünya Ekonomi Forumu 2023 Küresel Risk Raporu’na göre kısa vadede önem derecesine göre sıralanan küresel risklerin ikinci sırasında doğal afetler ve aşırı hava olayları yer almaktadır. Yine aynı raporda uzun vadeli en kritik 5 riskten 4’ünün doğal nedenlerden kaynaklandığı belirtilmektedir. Doğa olayları nedenli risklerin etkisi sosyal, ekonomik ve jeopolitik riskleri de tetikler yöndedir. Son 30 yılın (1991-2020) ortalamasıyla karşılaştırıldığında 2021'deki küresel doğal afetlerin toplam sıklığı %13 daha yüksek olmasına rağmen ölüm sayısı %81 daha düşük, etkilenen nüfus da %48 daha az gerçekleşmiştir. Ölüm oranlarındaki düşüş, dünya çapında teknolojik gelişmelerle desteklenen dayanıklı şehirlerin inşası, bu teknolojilerin sonucu olarak erken uyarı sistemlerindeki önemli gelişmelere bağlanmaktadır. Küresel doğal afet istatistiklerine göre 2022 yılında dünyada hayatını kaybeden insan sayısı 13,008 iken 06.02.2023 tarihinde Kahramanmaraş ili Pazarcık merkezli 7.7 büyüklüğünde ve Elbistan Merkezli 7.6 büyüklüğünde meydana gelen iki deprem ile Türkiye’de sadece ilgili deprem felaketi sebebiyle kayıtlara geçmiş ölüm sayısı 48 binden fazladır.2,3 İstatistiklerin ortaya koyduğu durumun vahametinin üstesinden gelmek, kayıpları önlemek için doğal afet yönetiminin hazırlık, kriz anı ve iyileşme süreçlerinde teknolojinin tüm kazanımlarını sonuna kadar kullanmak hayati öncelik haline gelmiştir. Görülüyor ki; 21. yüzyılın afetler konusunda çok daha dayanıklı hale gelmesinin en önemli sebebi gelişen telekomünikasyon ağı. Mobil teknolojilerin ve gerekli altyapının sağlanması kriz anlarında erişilebilirliği güçlendirdiği gibi, veri toplama ve aktarma yetkinliğini de arttırarak önleyici servisleri besleyecek verileri de sağlamaktadır. Tüm bu erişilebilirlik ve önleyici teknolojilerden etkili biçimde yararlanabilmek için her şeyden önce ülkenin haberleşme altyapısının dünya standartlarını yakalayacak yatırımlarla güçlenmesi ve afet anlarında ulusal dolaşımı mümkün kılacak temel düzenlemelerin hayata geçirilmesi gerekmektedir. Ericsson ve China Mobile Zhejiang, Çin'de kamu güvenliği odaklı doğal afet yönetimini denetlemek için 5G'yi devreye almak üzere ortaklık kurmuştur. 5G çözüm; erken uyarı analizini, doğal afet izlemeyi, komuta ve sevkiyatı ve afet sonrası değerlendirmeyi kapsamaktadır. Çin Bilim ve Teknoloji Bakanlığı'nın Büyük Doğal Afetleri İzleme, Erken Uyarı ve Önleme projelerine dahil edilen çözüm; entegre 5G hava-kara izleme ağı, akıllı 5G çoklu tehlike erken uyarı modeli tabanlı, sayısal harita modellerine dayalı karar verme asistanı, yerinde iletişim için taşınabilir 5G siteleri ve iletişim araçları, uzaktan algılama görüntülerine dayalı simüle edilmiş model değerlendirmesi gibi çok geniş kapsamlı bir imkân ağı sunmaktadır. Bu imkân ağından faydalanabilmek için alınması gereken temel aksiyonlar 5G teknolojisine imkân yaratacak fiber optik altyapısını oluşturmak ve mevcut altyapının telekomünikasyon hizmet sağlayıcı şirketler tarafından ortak kullanımı için gerekli kanunları çıkarmak ve regülasyonları yenilemektir. Altyapıyı etkin kullanmak için yapıcı dijital regülasyonlar Erken uyarı sistemleri için verinin şeffaflığı ve etkin kullanımı 1. Hazırlık aşaması Altyapının sağladığı imkânlar yanında gelişen sensör teknolojisi ile geçmişte öngörülemez ve önlem alınamaz olduğu düşünülen riskler bugün izlenebilir ve aksiyon alınabilir hale gelmiştir. Dronlar, sensör ağları ve sosyal medya verileri deprem, sel, orman yangınlarıyla mücadele etmek için hayati girdiler sağlayan kaynaklar olarak literatüre geçti. Türkiye, sınırları fay hatlarıyla çevrili bir deprem bölgesi olmasının yanında orman yangınları konusunda da büyük risk barındıran bir ülkedir. Dünya orman yangınlarının ve iklim değişikliğinin olumsuz etkilerini yaşıyor olsa da istatistikler Akdeniz bölgesinin dünyadaki orman yangınlarına en yatkın bölgelerden biri olduğunu göstermektedir. Her yıl Avrupa'da yanan toplam alanın %80'i Portekiz, İspanya, Fransa, İtalya, Yunanistan ve Türkiye'deki yangınlardan kaynaklanmaktadır. KoçDigital, gelecekteki orman yangınlarını daha iyi tahmin etmek ve daha etkin mücadele edebilmek için yapay zekâ temelli FireAId Projesini bir pilot proje olarak hayata geçirdi. İki fazlı projenin ilk aşamasında, bir risk haritası oluşturmak için orman yangını ile ilgili dinamik ve statik veri kümeleri kullanılmakta ve orman yangınlarının riski kategorize edilmektedir. İkinci aşamada, yangından sonra optimal bir kaynak tahsis modeli oluşturmak için risk haritası kullanılmaktadır. Tüm bu gelişmeleri mümkün kılmak için başta coğrafi veriler, geçmiş yangın söndürme faaliyet verileri, anlık sıcaklık, nem verileri tek bir merkezde toplanıp analiz edilmektedir.